Jaki plastik do recyklingu wybierają Polacy?

Polacy wybierają do recyklingu przede wszystkim ten plastik do recyklingu, który jest objęty skuteczną zbiórką i daje się przetworzyć w istniejącej infrastrukturze, co w praktyce oznacza, że realnie recykling obejmuje poniżej połowy strumienia opakowań z tworzyw sztucznych w Polsce [2]. W 2022 roku przetworzono 565,1 tys. ton takich odpadów, a poziom recyklingu plastików wyniósł 40,7 procent według danych wprowadzających oraz 45,8 procent według szacunków instytutów badawczych [1].

Jaki plastik do recyklingu wybierają Polacy?

W polskich warunkach do strumienia recyklingu trafia przede wszystkim ten plastik do recyklingu, który spełnia wymogi projektowania pod recykling, jest selektywnie zbierany i może być efektywnie przetworzony w zakładach recyklingu, co według analiz stanowi około 50 procent opakowań z tworzyw sztucznych przy spełnieniu wskazanych warunków [2].

W 2022 roku recykling objął 565,1 tys. ton opakowań z tworzyw sztucznych, co pokazuje, że w ujęciu masowym Polacy przetwarzają mniej plastików niż papieru i tektury oraz szkła, mimo że ogólny poziom recyklingu odpadów opakowaniowych przekroczył unijne minimum [1].

Rozbieżności metodyczne widoczne w raportowaniu wyników dla plastików, gdzie część danych pochodzi od wprowadzających, a inna część z analiz niezależnych instytucji, potwierdzają konieczność lepszego monitoringu strumienia i ujednolicenia zasad sprawozdawczości w kontekście wyboru i kierowania strumieniami tworzyw do recyklingu [1].

Na czym polega aktualny obraz recyklingu tworzyw w Polsce?

Ogólny poziom recyklingu odpadów opakowaniowych w Polsce w 2022 roku wyniósł 60,4 procent i przekroczył minimalne wymagania wynoszące 59 procent, jednak dla plastików odnotowano niższe wskaźniki, odpowiednio 40,7 procent według danych wprowadzających i 45,8 procent według Instytutu Ochrony Środowiska [1].

Skala konsumpcji pierwotnych tworzyw sztucznych w Polsce nadal pozostaje wysoka i wynosi około 4 mln ton rocznie, czyli 7,5 procent zapotrzebowania Unii Europejskiej w 2021 roku, co osłabia bodźce do zwiększania udziału recyklatów w przepływach materiałowych [3].

Analizy wskazują, że w obecnym systemie około 50 procent opakowań plastikowych nadaje się do recyklingu, o ile projekt, zbiórka i infrastruktura przetwarzania są ze sobą spójne, natomiast około 30 procent opakowań pozostaje trudnych do recyklingu i wymaga eliminacji lub przeprojektowania, aby wzmocnić wyniki selektywnej zbiórki i przetwarzania [2].

Dlaczego recyklaty przegrywają z plastikiem pierwotnym?

Niski i niestabilny popyt na recyklaty, wynikający z łatwej dostępności i niskiej ceny plastiku pierwotnego, ogranicza opłacalność recyklingu i wpływa negatywnie na decyzje inwestycyjne w sektorze przetwarzania odpadów tworzywowych [3].

Skutkiem presji cenowej był upadek około 30 procent recyklerów plastiku w Polsce, czemu towarzyszył napływ taniego tworzywa z kierunków wschodnich mimo obowiązujących ograniczeń w handlu, co dodatkowo obniżyło ceny recyklatów i pogłębiło nierównowagę rynkową [3].

W skali europejskiej w latach 2024 i 2025 zamknięto po około 0,3 mln ton mocy recyklingowych rocznie, co łącznie przełożyło się na ograniczenie o około 0,6 mln ton i wskazuje na szerszy, strukturalny niedobór stabilnego popytu na przetworzone tworzywa [5][8].

Obowiązujące mechanizmy finansowe, w tym rozszerzona odpowiedzialność producenta i opłata od niepoddanych recyklingowi odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych, nie wspierają w wystarczającym stopniu krajowej infrastruktury ani nie kreują przewidywalnego popytu na recyklaty, co utrudnia odwrócenie obecnego trendu cenowego [8].

Co wpływa na to, jaki plastik do recyklingu trafia do strumienia w Polsce?

Strumień, w którym finalnie znajduje się plastik do recyklingu, jest kształtowany przez trzy czynniki, które muszą działać łącznie, to znaczy projekt opakowania zapewniający przetwarzalność, skuteczną zbiórkę selektywną i dostępność odpowiedniej technologii recyklingu, co w sprzyjających warunkach umożliwia przetworzenie około połowy opakowań plastikowych [2].

Około 30 procent opakowań pozostaje trudnych do recyklingu w obecnej infrastrukturze, przez co nie zasila efektywnie strumienia recyklingu i wymaga eliminacji lub przeprojektowania, aby mogło zwiększyć swoją zdolność do odzysku materiałowego [2].

Wprowadzenie minimalnej zawartości recyklatu wynoszącej 30 procent w wybranych zastosowaniach tworzyw sztucznych od 2026 roku ma na celu wzmocnienie popytu na materiały wtórne i skierowanie większej części strumienia odpadów do realnego recyklingu, co zmieni strukturę materiałową opakowań trafiających do przetworzenia [4].

Dodatkowo zobowiązanie do redukcji zawartości pierwotnych tworzyw w opakowaniach o 20 procent do 2030 roku powinno ograniczyć ekspansję plastiku pierwotnego i poprawić rynkowe perspektywy recyklatów, co pośrednio przełoży się na to, jaki materiał i w jakiej ilości będzie faktycznie wybierany do recyklingu [3].

Ile plastiku Polacy realnie poddają recyklingowi?

W 2022 roku Polacy poddali recyklingowi 565,1 tys. ton odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych, co przełożyło się na poziom recyklingu plastików wynoszący 40,7 procent według danych wprowadzających i 45,8 procent według instytutów badawczych, przy ogólnym poziomie recyklingu wszystkich odpadów opakowaniowych równym 60,4 procent [1].

W skali globalnej recykling obejmuje zaledwie około 14 procent opakowań plastikowych, a w odniesieniu do całego strumienia odpadów z tworzyw sztucznych tylko około 9 procent jest przetwarzane, co kontrastuje z produkcją sięgającą około 300 mln ton plastiku rocznie i pokazuje systemową lukę w obiegu materiałów [2][6].

Utrzymywanie wysokiego poziomu zużycia pierwotnych tworzyw sztucznych przekłada się na koszty regulacyjne i fiskalne, które w Polsce szacowane są na około 2 mld zł rocznie, co stanowi istotny impuls do zwiększania udziału recyklingu oraz do zmian w strukturze materiałowej opakowań [3].

W pozostałych frakcjach odpadów opakowaniowych odnotowano wyższe poziomy recyklingu, między innymi dla metali 93,9 procent według danych wprowadzających lub 36,6 procent według niezależnych analiz, dla szkła odpowiednio 65,3 procent lub 45 procent, dla papieru i tektury 89,1 procent lub 83,9 procent, a dla drewna 20,9 procent lub 16,7 procent, co potwierdza, że tworzywa sztuczne pozostają jednym z trudniejszych strumieni do domknięcia w obiegu [1].

Który kierunek transformacji zwiększy udział recyklowanego plastiku?

Strategiczny cel podniesienia recyklingu plastików do 70 procent zakłada jednoczesną poprawę projektowania opakowań, jakości zbiórki oraz efektywności zakładów przetwarzania, przy czym kluczowym warunkiem jest zbudowanie trwałego popytu na recyklaty w całym łańcuchu wartości [2].

Minimalna zawartość recyklatu na poziomie 30 procent od 2026 roku i ograniczenie użycia pierwotnych tworzyw w opakowaniach o 20 procent do 2030 roku mają zwiększyć wykorzystanie materiałów wtórnych i przesunąć rynek w stronę stabilniejszego finansowania recyklingu [4][3].

Odbudowa i modernizacja europejskich mocy recyklingowych po niedawnych zamknięciach rzędu 0,3 mln ton rocznie wymaga przewidywalnych sygnałów popytowych oraz odpowiedniego wsparcia mechanizmów rynkowych, aby zapobiec dalszej utracie zdolności przetwórczych i poprawić dostępność wysokiej jakości recyklatów [5][8].

Czy Polacy są na dobrej drodze do zwiększenia recyklingu plastików?

Wynik 60,4 procent ogólnego poziomu recyklingu odpadów opakowaniowych dowodzi zdolności do realizacji celów, jednak luka między tym poziomem a wskaźnikami dla plastików na poziomie 40,7 do 45,8 procent pokazuje, że sektor tworzyw potrzebuje intensywniejszych działań systemowych i rynkowych [1].

Eliminacja trudnych do recyklingu 30 procent opakowań oraz pełne wdrożenie projektowania pod recykling i skutecznej zbiórki dla pozostałych frakcji to warunki krytyczne, aby zwiększyć wolumen materiału wybieranego do recyklingu przez polskich konsumentów i systemy komunalne [2].

Kluczowe będzie również odwrócenie niekorzystnej relacji cenowej między plastikiem pierwotnym a recyklatami, ponieważ dopiero stabilny popyt i konkurencyjna cena przetworzonego materiału zredukują ryzyko dla recyklerów, zatrzymają spadek mocy w Europie i zbilansują przepływy handlowe [3][5][8].

Gdzie szukać największego efektu w wyborze plastiku do recyklingu?

Największy efekt zapewnia konsekwentne kierowanie do strumienia przetwarzania tych kategorii materiałów, które spełniają kryteria recyklingowalności oraz są objęte sprawną zbiórką, co zgodnie z analizami może szybko podnieść skuteczność recyklingu w części strumienia i poprawić jakość recyklatu w całym łańcuchu [2].

Wzmocnienie wymagań dotyczących zawartości recyklatu, sprawne wdrożenie regulacji rynkowych oraz dostosowanie instrumentów finansowych do realnych kosztów przetwarzania stworzą przewidywalny popyt na recyklaty i przesuną wybory producentów i konsumentów w stronę materiałów, które rynek jest w stanie przetwarzać w sposób efektywny [4][3][5][8].